1992 ഹർഷാദ് മേത്ത കുംഭകോണം: ഇന്ത്യൻ ഓഹരി വിപണിയെ പിടിച്ചുലുക്കിയ തട്ടിപ്പ്

1992 ഹർഷാദ് മേത്ത കുംഭകോണം: ഇന്ത്യൻ ഓഹരി വിപണിയെ പിടിച്ചുലുക്കിയ തട്ടിപ്പിന്റെ കഥ

ഇന്ത്യൻ ഓഹരി വിപണിയുടെ (Indian Stock Market) ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ ഒരിക്കലും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു പേരാണ് ഹർഷാദ് ശാന്തിലാൽ മേത്ത (Harshad Mehta). 'ബിഗ് ബുൾ' (Big Bull) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന അദ്ദേഹം 1992-ൽ നടത്തിയ കുംഭകോണം അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ രാജ്യത്തെ നടുക്കി.

ഏകദേശം 5000 കോടി രൂപയുടെ (ഒരു ബില്യൺ യുഎസ് ഡോളർ) തട്ടിപ്പാണ് അന്ന് ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിൽ (BSE) അരങ്ങേറിയത്. ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുടെയും ബാങ്കിംഗ് മേഖലയുടെയും പഴുതുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നടത്തിയ ഈ തട്ടിപ്പ്, share market malayalam പഠിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏതൊരാളും അറിഞ്ഞിരിക്കേണ്ട ഒരു സുപ്രധാന സംഭവമാണ്.

എങ്ങനെയാണ് ഒരു സാധാരണ ബ്രോക്കർ ഇന്ത്യൻ വിപണിയെ മുഴുവൻ തന്റെ വിരൽത്തുമ്പിൽ നിയന്ത്രിച്ചതെന്നും, ഒടുവിൽ വിപണിയുടെ തകർച്ചയിലേക്ക് അത് എങ്ങനെ നയിച്ചുവെന്നും നമുക്ക് വിശദമായി നോക്കാം.

ആരാണ് ഹർഷാദ് മേത്ത?

ഒരു സാധാരണ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച്, സ്വന്തം പ്രയത്നം കൊണ്ട് ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള ബ്രോക്കറായി മാറിയ വ്യക്തിയാണ് ഹർഷാദ് മേത്ത. ഏത് ഓഹരിയാണോ അദ്ദേഹം വാങ്ങുന്നത്, ആ ഓഹരിയുടെ വില കുതിച്ചുയരുന്ന ഒരു കാലമുണ്ടായിരുന്നു. നിക്ഷേപകർ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു മാന്ത്രികനെപ്പോലെയാണ് കണ്ടിരുന്നത്. എന്നാൽ ഈ വളർച്ചയ്ക്ക് പിന്നിൽ ബാങ്കുകളെ കബളിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള വലിയൊരു തട്ടിപ്പായിരുന്നു എന്ന് വളരെ വൈകിയാണ് പുറംലോകം അറിഞ്ഞത്.

1992 ലെ ഹർഷാദ് മേത്ത കുംഭകോണം എങ്ങനെയാണ് നടന്നത്?

വളരെ ആസൂത്രിതമായി ബാങ്കിംഗ് സിസ്റ്റത്തിലെ പഴുതുകൾ (loopholes) ഉപയോഗിച്ചാണ് മേത്ത ഈ തട്ടിപ്പ് നടത്തിയത്. ഇതിന്റെ പ്രധാന ഘട്ടങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:

1. ബാങ്ക് രസീതുകളുടെ (Bank Receipts) ദുരുപയോഗം

ബാങ്കുകൾ തമ്മിൽ സർക്കാർ സെക്യൂരിറ്റികൾ (Government Securities) കൈമാറുന്നതിന് ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു രേഖയാണ് ബാങ്ക് രസീത് അഥവാ BR. ഈ ഇടപാടുകളിൽ ബ്രോക്കർ ആയി നിന്നിരുന്നത് ഹർഷാദ് മേത്തയായിരുന്നു. അഴിമതിക്കാരായ ചില ബാങ്ക് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സഹായത്തോടെ വ്യാജ ബാങ്ക് രസീതുകൾ നിർമ്മിച്ച് മേത്ത ബാങ്കുകളിൽ നിന്ന് കോടിക്കണക്കിന് രൂപ തട്ടിയെടുക്കുകയായിരുന്നു. സ്റ്റേറ്റ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ (SBI), സ്റ്റാൻഡേർഡ് ചാർട്ടേഡ്, ANZ ഗ്രിൻഡ്‌ലെയ്സ് തുടങ്ങിയ വൻകിട ബാങ്കുകൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു.

2. ഓഹരി വിലകളിലെ കൃത്രിമത്വം (Pump and Dump)

ബാങ്കുകളിൽ നിന്ന് വ്യാജ രേഖകളിലൂടെ ലഭിച്ച കോടിക്കണക്കിന് രൂപ അദ്ദേഹം നേരിട്ട് ഓഹരി വിപണിയിലേക്ക് ഒഴുക്കി. ഇത് വിപണിയിൽ വലിയൊരു കൃത്രിമ ഡിമാൻഡ് ഉണ്ടാക്കി. താൻ മുൻകൂട്ടി വാങ്ങിവെച്ചിരുന്ന ചില കമ്പനികളുടെ ഓഹരി വിലകൾ അവയുടെ യഥാർത്ഥ മൂല്യത്തിന്റെ 40 മടങ്ങ് വരെ അദ്ദേഹം കൃത്രിമമായി വർദ്ധിപ്പിച്ചു. വില ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലയിലെത്തുമ്പോൾ സ്വന്തം ഓഹരികൾ വിറ്റ് അദ്ദേഹം ലാഭമെടുത്തിരുന്നു.

തട്ടിപ്പ് പുറത്തുവന്നതും വിപണിയുടെ തകർച്ചയും

1992 ഏപ്രിലിൽ പ്രശസ്ത മാധ്യമപ്രവർത്തകയായ സുചേത ദലാൽ ആണ് ഈ വൻകിട ബാങ്കിംഗ് തട്ടിപ്പിന്റെ വിവരങ്ങൾ പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നത്. വ്യാജ രസീതുകൾ നൽകി മേത്ത എടുത്ത പണം തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നതോടെ സത്യം പുറത്തായി. ഇതറിഞ്ഞ് പരിഭ്രാന്തരായ നിക്ഷേപകർ കൂട്ടത്തോടെ ഓഹരികൾ വിറ്റഴിക്കാൻ തുടങ്ങി.

ഇന്ത്യൻ ഓഹരി വിപണി അതുവരെ കണ്ടിട്ടുള്ളതിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും വലിയ തകർച്ചയ്ക്കാണ് അന്ന് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചത്. മാർക്കറ്റ് ഇൻഡക്സ് ഒറ്റയടിക്ക് 4500-ൽ നിന്ന് 2500 ആയി കൂപ്പുകുത്തി. ഏകദേശം 1000 ബില്യൺ രൂപയുടെ (ലക്ഷം കോടി) മാർക്കറ്റ് ക്യാപിറ്റലൈസേഷൻ നഷ്ടമായി.

ഇന്ത്യൻ സാമ്പത്തിക മേഖലയിലുണ്ടായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ

ഈ കുംഭകോണം വരുത്തിവെച്ച വിനകൾ വളരെ വലുതായിരുന്നു:

• നിക്ഷേപകരുടെ നഷ്ടം: ലക്ഷക്കണക്കിന് സാധാരണക്കാരായ നിക്ഷേപകർക്ക് തങ്ങളുടെ ജീവിതസമ്പാദ്യം മുഴുവൻ നഷ്ടപ്പെട്ടു. വിപണിയിൽ നിന്നും 35 ബില്യൺ രൂപയോളം ഒറ്റയടിക്ക് ഇല്ലാതായി.
• ബാങ്കിംഗ് തകർച്ച: ഉപയോഗശൂന്യമായ വ്യാജ രേഖകൾക്ക് പകരം ബാങ്കുകൾക്ക് കോടികൾ നഷ്ടമായി. തട്ടിപ്പിൽ ഉൾപ്പെട്ട വിജയ ബാങ്ക് ചെയർമാൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ ജീവനൊടുക്കുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടായി.
• രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ: അഴിമതി ആരോപണങ്ങളെ തുടർന്ന് അന്നത്തെ കേന്ദ്രമന്ത്രിയായിരുന്ന പി. ചിദംബരത്തിന് രാജി വെക്കേണ്ടി വന്നു. ഒട്ടേറെ ഉന്നത ബാങ്ക് ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും രാഷ്ട്രീയക്കാർക്കും ഇതിൽ പങ്കുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമായി.
• നിയമനടപടികൾ: ഹർഷാദ് മേത്തയെ ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയും സുപ്രീം കോടതിയും ശിക്ഷിച്ചു. നിരവധി ബാങ്ക് ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഫിനാൻഷ്യൽ ഫെയർഗ്രോത്ത് സർവീസസ് ലിമിറ്റഡ് (FFSL), ആന്ധ്ര ബാങ്ക് ഫിനാൻഷ്യൽ സർവീസസ് (ABFSL) എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അറസ്റ്റിലായി.

ഈ സംഭവത്തിൽ നിന്ന് ഇന്നത്തെ നിക്ഷേപകർ പഠിക്കേണ്ട പാഠങ്ങൾ (Practical Tips)

1992 ലെ അഴിമതിക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ നാഷണൽ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച് (NSE) സ്ഥാപിക്കുകയും, കമ്പ്യൂട്ടർവത്കൃത ട്രേഡിംഗ് കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്തു. കൂടാതെ സെബിക്ക് (SEBI) കൂടുതൽ അധികാരങ്ങൾ നൽകി. എങ്കിലും, പുതിയതായി stock market engane start cheyyam എന്ന് ചിന്തിക്കുന്നവർ താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുക:

• അടിസ്ഥാനമില്ലാത്ത വളർച്ചയെ സൂക്ഷിക്കുക: ഒരു കമ്പനിയുടെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയില്ലാതെ (Fundamentals) അതിന്റെ ഓഹരി വില അസാധാരണമായി കുതിച്ചുയരുകയാണെങ്കിൽ അതിൽ നിക്ഷേപിക്കാതിരിക്കുക (Pump and Dump scheme).
• വ്യക്തികളെ അന്ധമായി വിശ്വസിക്കാതിരിക്കുക: മാർക്കറ്റിൽ ആർക്കും എപ്പോഴും ലാഭം മാത്രം ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയില്ല. 'ഗുരു'ക്കന്മാരെ അന്ധമായി പിന്തുടരുന്നതിന് പകരം സ്വന്തമായി പഠിച്ച് നിക്ഷേപിക്കുക.
• കടമെടുത്ത് നിക്ഷേപിക്കരുത്: ഓഹരി വിപണിയിൽ എപ്പോഴും റിസ്ക് ഉണ്ട്. അതിനാൽ ബാങ്കുകളിൽ നിന്നോ മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്നോ വായ്പയെടുത്ത് ഒരിക്കലും സ്റ്റോക്ക് മാർക്കറ്റിൽ നിക്ഷേപിക്കരുത്.

പുതിയ നിക്ഷേപകർ വരുത്തുന്ന സാധാരണ അബദ്ധങ്ങൾ (Common Mistakes)

ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് പാഠം ഉൾക്കൊള്ളാതെ പലരും ഇന്നും ചില തെറ്റുകൾ ആവർത്തിക്കാറുണ്ട്:

• സോഷ്യൽ മീഡിയയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന വ്യാജ 'ടിപ്പുകൾ' വിശ്വസിച്ച് പണം നിക്ഷേപിക്കുന്നത്.
• പെട്ടെന്ന് പണക്കാരനാകാൻ വേണ്ടി യാതൊരു പഠനവും നടത്താതെ പെന്നി സ്റ്റോക്കുകളിൽ (Penny Stocks) പണം എറിയുന്നത്.
• ഒരു കമ്പനിയെക്കുറിച്ച് മാത്രം അമിതമായി ആത്മവിശ്വാസം വെച്ച് മുഴുവൻ തുകയും ഒരിടത്ത് തന്നെ നിക്ഷേപിക്കുന്നത് (Lack of Diversification).

സാധാരണയായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ (FAQ)

1. എന്താണ് 1992 ലെ കുംഭകോണം?

ഹർഷാദ് മേത്ത എന്ന ബ്രോക്കർ ബാങ്കുകളിലെ പഴുതുകൾ ഉപയോഗിച്ച് വ്യാജ രസീതുകൾ വഴി കോടിക്കണക്കിന് രൂപ തട്ടിയെടുക്കുകയും, ആ പണം ഉപയോഗിച്ച് ഓഹരി വിപണിയിൽ കൃത്രിമമായി വിലകയറ്റം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്ത സംഭവമാണ് 1992 ലെ കുംഭകോണം.

2. എന്താണ് ബാങ്ക് രസീത് (Bank Receipt - BR)?

ബാങ്കുകൾ തമ്മിൽ സർക്കാർ കടപ്പത്രങ്ങൾ കൈമാറുമ്പോൾ പണത്തിന് പകരമായി നൽകുന്ന ഒരു ഗ്യാരണ്ടി രേഖയാണ് ബാങ്ക് രസീത്. അക്കാലത്ത് നേരിട്ടുള്ള പണമിടപാടിന് പകരം ഇതാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്.

3. ഹർഷാദ് മേത്തയ്ക്ക് ഒടുവിൽ എന്ത് സംഭവിച്ചു?

തട്ടിപ്പ് പുറത്തായതോടെ സിബിഐ (CBI) അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ഒട്ടേറെ കേസുകളിൽ കുറ്റക്കാരനാണെന്ന് കോടതി കണ്ടെത്തി. 2001-ൽ ജയിലിൽ വെച്ചുണ്ടായ ഹൃദയാഘാതത്തെ തുടർന്നാണ് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചത്.

4. ഈ തട്ടിപ്പിന് ശേഷം ഇന്ത്യൻ വിപണിയിൽ എന്ത് മാറ്റങ്ങളുണ്ടായി?

വിപണി പൂർണ്ണമായും ഓൺലൈൻ കമ്പ്യൂട്ടർ സിസ്റ്റത്തിലേക്ക് മാറി. ബോംബെ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ചിന്റെ കുത്തക തകർക്കാൻ നാഷണൽ സ്റ്റോക്ക് എക്സ്ചേഞ്ച് (NSE) ആരംഭിച്ചു. നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കായി സെബിയെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി.

5. ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഇതുപോലൊരു തട്ടിപ്പ് സാധ്യമാണോ?

ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഷെയറുകൾ ഡിജിറ്റൽ രൂപത്തിലാണ് (Demat Account) സൂക്ഷിക്കുന്നത്. ട്രേഡിംഗ് എല്ലാം ഓൺലൈൻ ആയതിനാലും സെബിയുടെ കർശന നിരീക്ഷണമുള്ളതിനാലും 1992-ലേതുപോലൊരു തട്ടിപ്പ് ഇന്ന് അസാധ്യമാണ്.

ഉപസംഹാരം (Conclusion)

ഹർഷാദ് മേത്തയുടെ കഥ ഒരു വ്യക്തിയുടെ അത്യാഗ്രഹത്തിന്റെ മാത്രം കഥയല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ സിസ്റ്റത്തിലുണ്ടായിരുന്ന വലിയ വീഴ്ചകളുടെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണ്. ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ ഓഹരി വിപണി ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും സുരക്ഷിതമായ വിപണികളിൽ ഒന്നായി മാറിയതിന് പിന്നിൽ 1992-ലെ ഈ വലിയ തകർച്ച നൽകിയ പാഠങ്ങളുണ്ട്. കൃത്യമായ അറിവും ക്ഷമയുമുണ്ടെങ്കിൽ മികച്ച സാമ്പത്തിക നേട്ടം ഉണ്ടാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒന്നാണ് ഷെയർ മാർക്കറ്റ്. എന്നാൽ കുറുക്കുവഴികളിലൂടെ പണക്കാരനാകാൻ ശ്രമിച്ചാൽ അത് വലിയ ദുരന്തത്തിൽ കലാശിക്കും എന്നതാണ് ഈ ചരിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നത്.